Увага!!! Тема уроку
Дієслова в минулому часі
Основна частина уроку
Дієслова в минулому часі
Czasowniki w czasie przeszłym
Минулий час дієслів в польській мові відрізняється від української. Насамперед тим ,що в укр.мові дієслова минулого часу змінюються за родами і числами ,а в польській мові ще й за особами.
Наприклад в укр. мові ми скажемо
Я робив. Ти робив. Він робив.
В польській мові
Ja robiłem. Ty robiłeś. On robił.
Як бачимо в польській мові різні закінчення (бо змінюються за особами),а в українській мові одинакові ,бо не змінюються за особами. Потрібно звернути на це велику увагу.
Розглянемо закінчення на прикладі дієслова читати , писати
Чоловічий рід .Однина. Множина
| ja | czytałem / pisałem | my | czytaliśmy / pisaliśmy |
|---|---|---|---|
| ty | czytałeś / pisałeś | wy | czytaliście / pisaliście |
| on | czytał / pisał | oni/ | czytali /pisali |
Наприклад:
- Wczoraj czytałem ciekawą książkę.
Я вчора читав цікаву книгу. - Już napisałeś list?
Ти вже написав лист?
Жіночий рід .Однина. Множина
| ja | czytałam / pisałam | my | czytałyśmy / pisałyśmy |
|---|---|---|---|
| ty | czytałaś / pisałaś | wy | czytałyście / pisałyście |
| ona | czytała / pisała | one | czytały / pisały |
Наприклад:
- Czytałam we wczorajszej gazecie interesujący artykuł.
Я прочитала у вчорашній газеті цікаву статтю. - Przeczytałaś już tę książkę?
Прочила вже цю книжку.
Середній рід. Однина. Множина
| ja | czytałem / pisałem | my | czytałyśmy / pisały |
|---|---|---|---|
| ty | czytałeś / pisałeś | wy | czytałyście / pisałyście |
| ono | czytało/pisało | one | czytały / pisały |
Наприклад:
- Dziecko czytało książkę.
Дитина читала книжку.
Зверніть увагу на множину . В множині проявляється чоловічо -особова форма і нечоловічоособова форма (жіночо-речова). Чоловічо-особова форма стосується тільки осіб-чоловіків. Тому в можині маємо закінчення –liśmy ,-liście,-li.
Наприклад:
- Chłopcy(oni) grali na komputerze,a dziewczynki (one) bawiły sIę lalkami.
Хлопчики грали на компютері,а дівчатка гралися ляльками. - Dzieci grały w ogrodzie piłkę.
Діти грали мяч в саду. - Ania i Andrzej czytali gazetę.(Коли вреченні говориться про двоє людей,або групу людей і серед них є хоча б одна особа чоловічого роду ,то вживаємо чоловічо- особову форму з відповідними закінченнями).
Огляд закінчень в минулому часі
| Однина | Множина | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| 1. ос. | ЧОЛ.РІД. | Жін рід | СЕР РІД | Чоловічо-ос. | нечоловічо-ос. |
| -łem | -łam | – | -liśmy | -łyśmy | |
| 2. ос. | -łeś | -łaś | – | -liście | -łyście |
| 3. ос.. | -ł | -ła | -ło | -li | -ły |
Дієслово być (бути)
być (бути)
| Однина | ||
|---|---|---|
| чол.р | жін.р | сер.р |
| ja byłem | ja byłam | – |
| ty byłeś | ty byłaś | – |
| on był | ona była | ono było |
| Множина | |
|---|---|
| чоловічо-особова | нечоловічо-особова |
| my byliśmy | my byłyśmy |
| wy byliście | wy byłyście |
| oni byli | one były |
mieć (мати)
| Однина | ||
|---|---|---|
| чол.р | жін.р | сер.р |
| ja miałem | ja miałam | – |
| ty miałeś | ty miałaś | – |
| on miał | ona miała | ono miało |
| Множина | |
|---|---|
| Чоловічо-особова | Нечоловічо-особова |
| my mieliśmy | my miałyśmy |
| wy mieliście | wy miałyście |
| oni mieli | one miały |
Дієслова znaleźć( знайти) і nieść (нести). Зверніть увагу на чергування!
| ja | znalazłem/-łam | my | znaleźliśmy/znalazłyśmy |
|---|---|---|---|
| ty | znalazłeś/-łam | wy | znaleźliście/znalazłyście |
| on,ona,ono | znalazł/znalazła/znalazło | oni,one | znaleźli/znalazły |
Дієслово nieść (нести),
| ja | niosłem/niosłam | my | nieśliśmy/niosłyśmy |
|---|---|---|---|
| ty | niosłeś/-niosłaś | wy | nieśliście/niosłyście |
| on/ona/ono | niósł/niosła/niosło | oni/one | nieśli/niosły |
iść (іти)
| ч.р. | ж.р. | с.р | Чоловічоособова форма | Нечоловічо-особова форма |
|---|---|---|---|---|
| szedłem | szłam | – | szliśmy | szłyśmy |
| szedłeś | szłaś | – | szliście | szłyście |
| szedł | szła | szło | szli | szły |
wejść (ввійти)
| ч.р. | ж.р. | с.р. | Чоловічоособова форма | Нечоловічо-особова форма |
|---|---|---|---|---|
| wszedłem | weszłam | – | weszliśmy | weszłyśmy |
| wszedłeś | weszłaś | – | weszliście | weszłyście |
| wszedł | weszła | weszło | weszli | weszły |
usiąść (всістися)
| ч.р. | ж.р. | с.р | ЧОЛОВІЧООСОБОВА ФОРМА | Нечоловічоособова форма |
|---|---|---|---|---|
| usiadłem | usiadłam | – | usiedliśmy | usiadłyśmy |
| usiadłeś | usiadłaś | – | usiedliście | usiadłyście |
| usiadł | usiadła | usiadło | usiedli | usiadły |
zjeść (з’їсти)
| ч.р | ж.р | с.р. | Чоловічоособова форма | Нечоловічоособова форма |
|---|---|---|---|---|
| zjadłem | zjadłam | – | zjedliśmy | zjadłyśmy |
| zjadłeś | zjadłaś | – | zjedliście | zjadłyście |
| zjadł | zjadła | zjadło | zjedli | zjadły |
- płynąć (плавать)
- minąć (минути)
| Однина | ||
|---|---|---|
| ч.р | ж.р | с.р |
| płynąłem/minąłem | płynęłem/minęłem | – |
| płynąłeś/minąłeś | płynęłam/minęłam | – |
| płynął/minął | płynęłam/minęłam | płynęło/minęło |
| Множина | |
|---|---|
| Чоловічоособова форма | Нечоловічоособова форма |
| płynęliśmy/minęliśmy | płynęłyśmy/minęłyśmy |
| płynęliście/minęliście | płynęłyście/minęłyście |
| płynęli/minęli | płynęły/minęły |
Домашнє завдання. Перекладіть речення
Дідусь читав книгу.Моя мама писала статті в журнал.
Діти мали нові іграшки. Ми плавали в озері на канікулах.
Студенти увійшли до класу.Ви вже з’їли вечерю?
Минуло багато часу.Ти був вчора в музеї.
Proszę podkreślić poprawną formę.
1.Proszę uzupełnić.
- ____________ (my / r. m.) na koncercie.
- Pani Maj ______________ rano na zakupach.
- Karolina i Mami ______________ w kinie na polskim filmie.
- Karol ____________ na siłowni.
- Karol i Karolina ______________ w szkole.
- Angela w sobotę ______________ w pubie.
- Czy ______________ (wy / r. m.) w Krakowie?
- Wczoraj ________________ (my / r. ż.) na wystawie.
- Dzisiaj jest ładnie, ale wczoraj _____________ brzydko.
- _______________ (wy / r. ż.) już na wakacjach?
- Gdzie _______________ Javier?
- Te banany wczoraj ______________ zielone, a dzisiaj już są żółte!
2.Proszę uzupełnić.
- Ja pisa _____ (r. m.) list. / Ja pisa _____ (r. ż) pracę domową.
- Ty gra_____ (r. m.) na fortepianie. / Ty gra_____ (r. ż) na flecie.
- On czyt ______ gazetę. / Ona czyta _______ książkę / Ono czyta _______ litery.
- My mieszka ______ (r. m.) w Krakowie. / My mieszka ________ (r. ż) tu rok.
- Czy wy studiowa _________ (r. m.) w Warszawie? / Co wy studiowa______ (r. ż)?
- Oni mówi ________ po polsku? / Czy one mówi _______ po francusku?
3.Proszę odmienić czasownik
4.Proszę napisać czasownik w czasie przeszłym
- Tom wieczorem ________________ (uczyć się) języka polskiego.
- Oni ______________ (mieszkać) w Krakowie 5 lat.
- Karolina ______________ (gotować) zupę pomidorową.
- Pan Grzegorz ______________ (pracować) dziś w domu.
- O dziesiątej pani Joanna _____________ (pić) kawę.
- W niedzielę Mami ______________ (oglądać) polski serial w telewizji.
- W weekend _________________ (spotkać się / my, r. m.) z nimi.
- W sobotę one __________________ (ćwiczyć) jogę.
- Czy ty też ________________ (grać / r. m.) w karty całą noc?
- My __________________ (sprzątać / r. ż.) dzisiaj mieszkanie.
- ___________________ (czytać/ wy, r. m.) już książki po polsku?
Proszę uzupełnić, a następnie połączyć pytanie i odpowiedź.
- Czy Szymon _______________ (grać) wczoraj z dziadkiem w brydża?
- Czy Paulina i Marta _______________ (uczyć się) do testu z gramatyki?
- Czy Maciek _________________ (pomagać) swojej siostrze w sprzątaniu?
- Czy ________________ (ty / r.ż. / jechać) w piątek tramwajem do pracy?
- Czy ___________________ (wy / r.m. / spotkać) Anetę w tym nowym klubie?
- Czy Darek i Rafał ___________________ (ćwiczyć) na siłowni w zeszły czwartek?
- Czy Renata ___________________ (czytać) dzisiejszą gazetę?
- Czy Kasia i Tomek ____________________ (mieszkać) kiedyś we Wrocławiu?
Nie, autobusem.
Tak, do późna w nocy.
Tak, bo ______________ (być) duży bałagan w domu.
Nie, oni ______________ (grać) w piłkę w parku.
Nie, bo dziadek _______________ (mieć) gości.
Nie, w Lublinie.
Tak, ______________ (ona / być) z Julią.
Nie, wczorajszą.
Proszę ułożyć zdania w czasie przeszłym.
1. Chopin / nie być / niemiecki kompozytor.
Chopin nie był niemieckim kompozytorem.
2. Paweł Strzelecki / być / polski podróżnik?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….?
3. Wyspiański / i / Fałat / być / malarz.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .
4. Gabriela Zapolska / być / pisarka.
………………………………………………………………………………………………………………………………….. .
5. Zbigniew Religa / być / lekarz / i /polityk.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. .
6. Marek Grechuta / być / muzyk.
…………………………………………………………………………………………………………………….. .
7. Helena Modrzejewska / być / aktorka.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………… .
Proszę uzupełnić.
Z ŻYCIA STUDENTA
Kiedy Paweł był studentem, …………………………….. wstawał
(wstawać) zwykle o 9:30. Najpierw …………… (pić) mocną kawę, a
potem ……………….. (brać? prysznic. O 10:30 ……………….. (jeść) śniadanie i ………………………… (czytać) gazety. Później
…………… (myć) zęby i ………………………………………………. (ubierać się) .
Od 12.00 Paweł ……………….. (mieć) zajęcia. On …………………………….. (chodzić) na uniwersytet pieszo, bo nie miał
samochodu ani roweru. Zwykle ……………….. (jeść) obiad o 16:00, bo wtedy ……………….. (mieć) przerwę. Następnie
……………………………………… (uczyć się) jeszcze od 17:15 do 20:30. Po wykładach Paweł ……………………. (iść) na piwo ze
znajomymi. ………………………… (wracać) do domu o 23:30. Od 24:00 do 1:00 ………………………… (czytać) albo
……………………………………… (uczyć się) , a potem ……………………. (iść) spać.