Aspekt czasownika

Kategorie gramatyczne

Czasownik – w porównaniu z pozostałymi częściami mowy – ma najbardziej skomplikowaną odmianę. Wiemy już, że pojawiają się w nim formy osobowe i nieosobowe (np. bezokolicznik i forma bezosobowa zakończona na -no / -to). W odmianie czasownika – oprócz kategorii gramatycznych osoby, liczby, rodzaju i czasu – występuje także aspekt i tryb. Aspekt czasownika może być dokonany lub niedokonany. Nie jest to kategoria, przez którą odmieniamy czasownik. Czasownik również ma określony aspekt.

Aspekt – to kategoria, za pomocą której wskazujemy, że:

• czynność trwa w czasie i nie da się wskazać lub przewidzieć jej rezultatu (zakończenia),

• czynność została zakończona lub możemy przewidzieć jej rezultat.

Trzeba pamiętać, że aspekt zawsze wiążemy z kategorią czasu, ponieważ jakieś zdarzenia pojawiły się lub zakończyły w przeszłości, trwają w momencie, w którym o nich mówimy (czyli „teraz”), bądź pojawią się lub zakończą w przyszłości.

Czasowniki niedokonane – wskazują czynności (stany, zdarzenia) z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, które nie mają swego zakończenia lub rezultatu, np.:

Kiedyś dużo czytałem. (‘ale nie przeczytałem wszystkiego’) Dziś wiele czytam. (‘ale przecież ten stan trwa’) W przyszłości będę czytał jeszcze więcej. (‘ale nie mogę określić, czy ten stan się zakończy’)

Jak widać, czynność (stan) opisana przez czasownik niedokonany trwa bez rezultatu i dotyczy przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Czasowniki dokonane – wskazują czynności (stany, zdarzenia) z przeszłości lub przyszłości, o których powiemy, że mają swój koniec (rezultat), lub przewidujemy, że będą miały koniec i rezultat, np.:

Kiedyś przeczytałem wszystkie lektury. (‘skończyłem zadanie i są tego rezultaty – wiem więcej!’) W przyszłości chętnie przeczytam tę grubą książkę (‘zakładam, że choć to wielostronicowa lektura, kiedyś dobrnę do jej końca’)